Symposium 

De eigen identiteit van een kloosterkerk

Prettige aanleiding voor het symposium van zaterdag 30 november was het 40-jarig ambtsjubileum van pater Joost Koopmans die op 1 december 1973 in onze Augustijnenkerk tot priester werd gewijd. Dit symposium stond in het teken staan van gemeenschapsvorming. Met lezingen, gesprekken en discussie kon ieder reflecteren en reageren op 'De eigen identiteit van een kloosterkerk'.
 

          De sprekers tijdens het symposium 'De eigen identiteit van een kloosterkerk'

De sprekers, vlnr: Rein Vaanhold, rector van de Kruisherenkapel in Uden; Peter Nissen, hoogleraar spiritualiteitsstudies aan de Radbouduniversiteit Nijmegen (dagvoorzitter); Jeroen Jeroense, dominee te Elst 

Voor een dagverslag zie de samenvatting van Peter van Hasselt. 
De teksten bij de foto's komen uit dit verslag. 

 

Opening door Paul Clement, prior-provinciaal van de Nederlandse augustijnen

'Vandaag spreken we bij voorkeur niet over 'De eigen identiteit van een kloosterkerk', maar graag over de toekomst van déze kloosterkerk. We willen onze augustijnse spiritualiteit graag doorgeven, delen met mensen om ons heen, in de hoop dat deze augustijnse spiritualiteit op een andere nieuwe manier kan voortleven.' Vragen die dan bij mij opkomen zijn bijvoorbeeld:  door wie wordt die identiteit bepaald? Door de augustijnen of door de lokale gemeenschap? Hoe verhouden ze zich? Wat is onze plaats in de RK-kerk?'

 

Peter Nissen tijdens de voordrachtPeter Nissen:
Kloosterkerk als spiritueel centrum

Een richting gevend antwoord en met veel achtergrondinformatie over de traditie en kenmerken van kloosters en hun kerken gaf Peter Nissen, hoogleraar spiritualiteit. Allereerst gaf hij aan wat een kloosterkerk kenmerkt. Daarvan zijn het vermogen tot verandering en de relatieve autonomie belangrijk. Dat betekent hier dat kloosterkerken niet mee hoeven te gaan in grootscheepse fusie- en sluitingsplannen van kerken die in bisdommen en dekenaten worden bedacht. Of een kloosterkerk open blijft, beslissen in eerste én laatste instantie de kloosterlingen zelf. Bovendien zijn kloosterkerken betrekkelijk autonoom in het plannen van hun activiteiten en in het vernieuwen van hun liturgie, door zich te baseren op de eigen ordesgeschiedenis.

Precies die verbondenheid met spiritualiteit, met persoonlijke geloofsbeleving, maakt volgens Peter Nissen de kloosterkerken zo actueel. 'Zij kunnen met hun spirituele aanbod een oase zijn voor de zoekende mens. Want als we iets kunnen leren van de christelijke traditie van spiritualiteit en juist van iemand als Augustinus, dan is het dat spiritualiteit een project van het hele leven is, dat het om duurzaamheid, geduld en uithoudingsvermogen vraagt.'

Kloosterkerken zijn sterke spirituele centra omdat ze een religieuze gemeenschap vormen. Deze grote religieuze gemeenschap is vrijmoedig, spiritueel en diaconaal. Om de warmte van God te kunnen geven, moet de gemeenschap zelf ook warmte ervaren. Dat is zeer kenmerkend maar ook het moeilijkste voor een gemeenschap: een gemeenschap te zijn van mensen die elkaar niet zelf hebben uitgekozen. Zij vormen een levend netwerk van bezieling. Om ook het huis van bezieling in stand te houden is het noodzakelijk dat betrokken niet-kloosterlingen zich sterk met de kloosterkerk  als spiritueel centrum zullen engageren.

 

Jeroen Jeroense: 
De nieuwe kerk als klooster

In mei 2013 hebben we in Elst naast de Protestantse kerk een spiritueel centrum gerealiseerd dat geïnspireerd is op de plattegrond van een klooster. Het is een uitnodigend centrum geworden waar christelijke spiritualiteit wordt geleefd, geconcretiseerd en onderwezen. Zo hebben de Refter, Kapittelzaal, Novicenkamer en Voorraadkamer (nee, dat is niet de keuken) een nieuwe eigentijdse functie gekregen. De Ruimte in het poortgebouw is open, transparant en gastvrij. Veel glas, licht en uitzicht op de inspirerende tuin.  In de Ruimte bevindt zich een kleine kapel die uitkijkt over de stiltetuin. Van maandag tot en met vrijdag hebben we daar een getijdengebed. Iedere ochtend om 9 uur en iedere avond om 10 uur is er een korte viering. Een kleine 15 vrijwilligers houden deze vieringen draaiende. Het schenkt het gebouw, naast de mensen, een ziel. Door de kapel is de Ruimte meer dan een activiteitencentrum of sociaal buurthuis.

Waarom een klooster als bouwmodel? Omdat een klooster is van oudsher een plek waar mensen gastvrij onderdak kunnen vinden. Of een gast zich nader wil verdiepen in geloof en leven, ligt aan deze zelf. Je kunt de functie van ‘De Ruimte’ ook zien als een ‘pleisterplaats’. Pleisteren betekent: de reis onderbreken en rusten en voedsel tot zich nemen. Een bezield huis, een pleisterplaats voor de pelgrim onderweg. Nu zelfs protestanten hun eigen klooster hebben gebouwd, mag de Augustijnenkerk in Eindhoven niet achterblijven.

 

Rein Vaanhold tijdens de discussieRonde-tafel-gesprek:
Rein Vaanhold

Hoe hebben de Kruisheren in Uden hun kloosterkapel vorm en inhoud gegeven?

Het provincialaat van de Kruisheren wilde enkele jaren geleden het klooster en de kapel verkopen om financiële redenen en vanwege de vergrijzing van de kloosterlingen. Vele inwoners van Uden, vertrouwd met Kruisheren, benaderden ons met de vraag door te gaan. Zij maakten ons wakker om ons in te blijven zetten voor deze spiritualiteit. We besloten n.a.v. dit verzoek onze traditie samen met de gemeenschap van Uden door te geven door er een nieuwe invulling aan te geven.

Toen herinnerde ik mij het advies van professor van Melsen op de vraag, ooit gesteld op een generaal kapittel: wat vindt U de waarde van ons als kloosterorde in deze moderne tijd? Hij antwoordde: 'Jullie moeten een onderscheid maken tussen wat wezenlijk is en wat historische vormgeving is. Het wezenlijke houd je vast en zoek hiervoor zonodig nieuwe vormen. Geef in die nieuwe vorm de kernwaarden door: inspiratie, diaconie, samenleven en samen vieren.'

Wij, religieuzen zijn niet zozeer bezig met de kerk, maar met het vestigen van het Rijk Gods, met het omvormen van de samenleving zodat die naar het Rijk Gods toegroeit. Dat is onze zaak, dat is onze zorg. Daar willen we ons voor inzetten. Dat is de basisgedachte geweest van het opzetten van onze kloosterkapel in Uden.

De verantwoordelijkheid voor het reilen en zeilen van onze kloosterkapel valt onder het provinciaal bestuur. Het blijft dus een project van de Kruisheren en niet van het bisdom. We hebben het ook goed gecommuniceerd met de parochies in Uden. Een kloosterkerk kan een plek worden van spiritualiteit midden in deze samenleving maar dat lukt niet zonder inzet van velen.  In Uden heeft een groep van ongeveer 150 mensen die vroegen om ons verhaal in Uden door te laten gaan zich georganiseerd in een stichting. Ze hebben daarmee een status en een gezicht gekregen; een groep die zich ook verbonden weet met elkaar en daarbij is de ontmoeting een wezenlijke pijler.

 

Verslag van Peter van Hasselt

     

In de Groene Zaal Mariënhage

Zondag 1 december een harmonieuze viering, met de gezongen mis voor koor en orgel van Bernard Bartelink uitgevoerd door Musica Sacra. 

Meer informatie in de volgende kerkkrant.

 

 

 

 

 

Symposium De eigen identiteit van een kloosterkerk

'De eigen identiteit
van een kloosterkerk':
 


op zoek naar
de eigen identiteit
van de Augustijnenkerk