Contact

Klooster Mariënhage
Augustijnendreef 15
5611 CS Eindhoven
(040) 244 95 15

Contactpersoon:

Joost Koopmans o.s.a.
joost.koopmans@online.nl

Meer informatie...

 

Spiritualiteit van de gemeenschap

Joost Koopmans gaat in deze serie in op de visie die Augustinus heeft op het begrip ‘Gemeenschap’.

1. Gemeenschap is een Christusgebeuren
2. De gemeenschap bestaat uit mensen die bij elkaar horen
3. Het lichaam van Christus

 

1    Gemeemschap is een Christusgebeuren 

Toen ons in 2015 duidelijk werd dat de Augustijnenkerk op 28 augustus 2016 gesloten zou worden, heeft het dagelijks bestuur van de kerk een soort enquête gehouden onder de bezoekers met de vraag of zij als geloofsgemeenschap dóór wilden gaan. De andere mogelijkheid was dat we deel zouden worden van het groter geheel van een parochie. Uit de antwoorden bleek dat de meerderheid verder wilde als groep vanwege de manier waarop we aan kerk-zijn gestalte geven. In openheid voor de tijd waarin we leven en met plaats voor ‘hele en halve katholieken’, op zoek naar zin en verdieping.
       Omdat onze geloofsgemeenschap zich baseert op de spiritualiteit van Augustinus is het goed om onze manier van kerk-zijn te toetsen aan zijn kijk op de geloofsgemeenschap.

Wat betekent ‘gemeenschap’?
Een bezinning op het begrip ’ geloofsgemeenschap’ begint met de vraag of we iets met elkaar te maken willen hebben, of zijn we toch meer een groep toevallige voorbijgangers, individuen in een gebouw, op één locatie? Als het antwoord ‘nee’ luidt, ‘we zijn een gemeenschap’, wat betekent dat woord dan in religieus-christelijke zin?

Een Christus-gebeuren
In zijn brief aan de Korintiërs (1 Korintiërs 12, 12-30) beschrijft Paulus de gemeente (de geloofsgemeenschap) als ‘lichaam van Christus’. Op deze beschrijving heeft Augustinus zijn kerkbeeld gebouwd. Kerk is lichaam van Christus. Door de doop worden wij ingelijfd in dat lichaam. Door de doop word je geen christen, maar Christus! Christus neemt bezit van jou, Hij wil voortleven in jou. Alle gedoopten samen vormen een Christus-gebeuren. Daarom zijn we meer dan een stichting, een club…
      Hulpbisschop Mutsaerts vergeleek de kerk eens met een voetbalclub: je hebt je te houden aan de regels en de scheidsrechter bepaalt of je off-side bent. Wij stijgen echter uit boven het clubniveau, het instituut. Iedere plaatselijke kerk is een dynamische Christus-gemeenschap waarin mensen met elkaar willen samenleven, niet om elkaar te beloeren of in de gaten te houden, maar om voor elkaar het beste te willen en voor de wereld om ons heen.
      ‘Lichaam van Christus-zijn’ is dus niet abstract, maar concreet. ‘Zoek niet naar mijn graf, want dat zul je niet vinden. Mijn handen zijn nu de handen van anderen die strijden. Mijn stem roept in andere stemmen, mijn droom leeft voort bij anderen. En weet dat ik pas sterf, als jullie de moed opgeven. Want ieder die valt in de strijd leeft voort in zijn kameraden.‘ C.M Gutierrez (bevrijdingstheoloog).

 

2    De gemeenschap bestaat uit mensen die bij elkaar horen 

Na de sluiting van de Paterskerk wilden de meesten van ons bij elkaar blijven als een geloofsgemeenschap. In de vorige aflevering hebben we ons bezonnen op de geloofsgemeenschap als een Christusgebeuren. Door de doop zijn wij ingelijfd in het lichaam van Christus, Hij wil in ons voortleven. In onze samenkomsten wordt die gemeenschap gevormd en gevoed.

God eren in elkaar
Iemand kan naar de kerk komen om er zijn persoonlijke band met God te voeden, om de geestelijke relatie met Christus te verdiepen. Hij doet dat via de gemeenschap die samen bidt, zingt en viert. Maar hij komt voor zichzelf en niet voor de gemeenschap. Een basisgedachte voor de spiritualiteit van de gemeenschap is: we willen iets met elkaar te maken hebben. De bijeenkomst is om zo te zeggen minstens een eredienst aan elkaar. In zijn Regel zegt Augustinus: ‘Eert God in elkaar.’ Niet zozeer de kerk is het huis van God, maar wijzelf. ‘Dit kerkgebouw is het huis van onze gebeden, maar het eigenlijke huis van God zijn wijzelf. Doch wij vormen met zijn allen het huis van de Heer, indien wij door liefde met elkaar verbonden zijn (uit preek 336 van Augustinus). ‘

Samen vieren
Het is de gemeenschap die viert. Er wordt voorgelezen uit de H. Schrift. Die woorden geven aan ons samenkomen een richting, ze voeden, bevestigen, dagen uit, corrigeren. Voor Augustinus is de lezing uit de H. Schrift een sacrament. In het woord licht God op en wordt ons geloof belichaamd. Je zou dus kunnen zeggen dat in een woorddienst Christus werkelijk tegenwoordig komt in de ontvankelijke gelovige. ‘De eucharistie is voor ons dagelijks brood. Ook wat ik nu met jullie bespreek, is dagelijks brood. Dat jullie elke dag in de kerk horen lezen uit de Schrift, is dagelijks brood. Dat jullie liederen horen en zelf zingen, het is allemaal dagelijks brood. We hebben het gewoon nodig voor ons verblijf hier, in den vreemde (uit preek 57 van Augustinus).’ Als de viering zich voortzet in de Eucharistie, zijn brood en wijn zichtbare tekenen van Christus’ tegenwoordigheid in het woord.

Nota Bene
Je ziet dat na een kerksluiting mensen nogal eens bij elkaar willen blijven als gemeenschap. In zijn beleidsplan Samen bouwen in vertrouwen lees je dat bisschop de Korte dit gemeenschapsgevoel honoreert door te zeggen dat na een kerksluiting de mogelijkheid onderzocht moet worden om te blijven vieren in bijvoorbeeld een dorpshuis of verzorgingshuis. Want anders zou het katholieke leven in een dorp of wijk uit elkaar kunnen vallen.

 

3    Het lichaam van Christus
 

Na de sluiting van de Paterskerk wilden de meesten van ons bij elkaar blijven als
geloofsgemeenschap. In het eerste hoofdstuk van deze korte serie hebben we ons bezonnen op de geloofs-gemeenschap als een Christusgebeuren. Hoofdstuk II stelde dat deze gemeenschap bestaat uit mensen die iets met elkaar te maken willen hebben. De gezamenlijke viering van de Eucharistie vormt ons om tot lichaam van Christus. Maar wat te doen als er geen priester is om voor te gaan? 

Anders vieren
Iedere geloofsgemeenschap heeft recht op de zondagse eucharistieviering. Door
een gebrek aan priesters is dat niet altijd mogelijk. In 2007 kwam het bestuur van
de Nederlandse Dominicanen met een pleidooi voor voorgangers uit het eigen
midden van een geloofsgemeenschap
. ‘Wij pleiten er met klem voor dat onze
kerkelijke gemeenten, de parochies, in de huidige noodsituatie van het tekort aan
gewijde celibataire priesters creatief de theologisch verantwoorde vrijheid nemen –
en krijgen- om uit hun midden hun eigen voorganger resp. team van voorgangers
te kiezen. (Kerk en Ambt, brochure Valkhof Pers 2007).’ Zowel de Nederlandse
bisschoppen als ook de leiding van de Dominicanen in Rome hebben dit pleidooi
afgekeurd en de discussie daarover stopgezet. 

Woord- en Communieviering
Een andere oplossing om op zondag bij elkaar te komen is de Woord- en
Communieviering
 onder leiding van een diaken, een pastoraal werker of een
toegewijde gelovige. Deze oplossing heeft wel opgang gemaakt in Nederland.
Bisschop De Korte zegt hierover in zijn Beleidsplan: ‘De Woord- en
Communiedienst is een gebedsdienst waar Communie wordt uitgereikt die in de
laatst gevierde eucharistie is geconsacreerd. Feitelijk legt de Woord- en
Communiedienst de nadruk op het katholieke geloof dat de Heer werkelijk in het
Sacrament aanwezig is. Het verlangen van gelovigen om de Heer sacramenteel te
ontmoeten kan zo worden gehonoreerd’ (p.9).
Wij hebben een voorgangersteam van zeven personen. Vier van hen zijn priester,
maar gaan ook op andere plaatsen voor. Van de drie anderen is er één diaken en
twee zijn er pastoraal werker. Zij gaan voor in Woord- en Communievieringen, niet
alleen bij ons maar ook op andere plaatsen. In overleg met hen komen wij elke
maand tot een goede mix van vieringen.
Tot slot wijs ik hier nog op de agapèviering, het vriendenmaal, als alternatief voor
de zondagsviering. In de volgende Kerk-Krant zal ik dit nader uitleggen.

Joost Koopmans

top

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het laatste avondmaal. Tekening door p. Dolf van der Linden, OSA. Onderdeel van de Kruisweg 

afb: Het laatste avondmaal. Een van de tekeningen van Dolf van der Linden, behorend bij de Kruisweg. Expositie in de Catharinakerk, Eindhoven tijdens de Vasten 2017. zie www.augustijnen.nl